تاریخ انتشار : شنبه ۲۲ شهريور ۱۳۹۳ ساعت ۱۰:۰۵
۰
 
«مترویی»ها امان تجریش را بریده اند
 
یک روزِ یکشنبه بود که انتظار ١٣ساله آنها تمام شد. قطارها وقتی از تونل بیرون آمدند روبان به سر داشتند. بازاری ها، آب اگر دستشان بود، زمین گذاشتند و آدم ها هم آن روز دیگر آن رهگذران بی تفاوتِ همیشگی نبودند.
Share/Save/Bookmark
بلدیه، روزنامه شهروند: یک روزِ یکشنبه بود که انتظار ١٣ساله آنها تمام شد.  قطارها وقتی از تونل بیرون آمدند روبان به سر داشتند.  بازاری ها، آب اگر دستشان بود، زمین گذاشتند و آدم ها هم آن روز دیگر آن رهگذران بی تفاوتِ همیشگی نبودند.  همه آمده بودند از اهالی تکیه قدیمی بازارچه گرفته تا خادمان امامزاده پیر شمیران.  قطارها در عمیق ترین ایستگاه شهر نفس تازه می کردند و ٥٠ متر بالاتر، روی زمین و در ورودی بازار تجریش میان همهمه و ازدحام آدم ها بوی اسپند تازه می آمد و شهر در تکاپوی یک اتفاق تازه بی قرار بود.  آن یکشنبه سردِ زمستان برای تهران روز دیگری بود؛ حرف دیگری، خبرِ دیگری داشت: « مترو به تجریش رسیده بود.»
سه سال پس از بهره برداری از مترو تجریش، شمیران این روزها شلوغ تر از گذشته است. قطارها مسافران زیرزمینی را از محله های دور و نزدیک به شمالی ترین بازار شهر می آورند و می برند.  متروی تجریش یکی از مهم ترین ایستگاه های شبکه بزرگ قطارهای درون شهری تهران است و درواقع نقطه پایانی بر خط یک مترو در شمالِ شهر. سه سال پس از بهره برداری از مترو تجریش حالا دیگر مترو و مسافرانش بخشی از زندگی هر روزه شمیران شده اند.  قطارهای زیرزمینی از نخستین ساعات صبح تا آخرین ساعات شب، هزاران نفر را از این سوی به سوی دیگر می کشد.  مترو برای تهران از نگاه خیلی‎ها آخرین نسخه ای است برای درمان ترافیک و آلودگی هوای پایتخت، آن قدر که هر جا سخنی از ترافیک و زنجیره به هم پیوسته خودروها هست همه چه عضو شورا باشند و چه شهردار شهر و چه شهروندان این شهر شلوغ، پای مترو را وسط می‎کشند.  نیاز تهران به مترو و ضرورت تکمیل شبکه راه آهن شهری تهران آن قدر حیاتی است که در سال هایی که از فعالیت متروی تهران گذشته کمتر کسی به پیامدهای ناخواسته و شاید پیش بینی نشده مترو در تهران فکر کرده است.  مترو جدا از این که سفرهای درون شهری را آسان کرده و مسافران خسته از ترافیک را سریع تر به مقصد می رساند در زندگی اجتماعی تهران هم تاثیرگذار بوده است؛ آثار و پیامدهایی که بخشی از آنها نه تنها مثبت نیست که نگران کننده و ناشناخته هم هست.  پیش از این یکی از شکایت ها و گلایه های اصلی ساکنان محله های همجوار ایستگاه های مترو این بود که از وقتی مترو فعال شده تمام کوچه های محله های آنها پارکینگ ماشین هایی شده که مسافران مترو، پارک می کنند و بعد می روند یا نهایتا از گره های ترافیکی مقابل ایستگاه ها شکایت داشتند، حالا اما دامنه مشکلات و پیامدهایی که به واسطه فعالیت مترو در تعدادی از محله های تهران ایجاد شده، فراتر از اینهاست. یکی از این محله ها تجریش است و بازار قدیمی اش.  بازاری که حالا با آمدن متروی تهران اگرچه شلوغ تر از همیشه است اما بازاری ها دل خوشی از مترو و مسافرانش ندارند.  خیلی از آنها که سال ها در انتظار افتتاح متروی تجریش، روزشمار گذاشته بودند حالا حرف های دیگری می زنند و می گویند مترو برایشان رونق که نیاورده هیچ مشکلات تازه آورده است.
«صادق باوفا»، ایستاده در کنار ورودی یکی از مغازه هایی که فرش ماشینی و پادری های رنگی می فروشد و همان طور که عینکش را روی صورت استخوانی اش جا به جا می کند، دستانش را به سمت بازار نشانه می گیرد و می گوید: « چه بگویم، مگر نمی بینید که چه به روز تجریش آمده؟»
از نگاه ِ«باوفا» مترو کل بازار تجریش را به هم ریخته و بازار پر از آدم هایی شده که به گفته او« برای خرید نمی آیند، می آیند تماشا.  ما فکر می کردیم مترو که بکشند تا تجریش چقدر مشتری پیدا می کنیم اما برعکس شد، تماشاچی های بازار زیاد شده و مشتری های ما کم.  از وقتی مترو راه افتاده مشتری های محلی را از دست دادیم.» مشتری های محلی یعنی ساکنان شمیران و محله های پیرامونی تجریش، آنها که خیلی هایشان در سال های اخیر در همان زمانی که در بازار تجریش مشغول خرید و گشت و گذار بوده اند، قربانی کیف قاپی شده اند.  یکی از بازاریان که دکه کوچکی برای فروش سیگار و فندک و خرده ریزهای دم دستی دارد، می گوید: «اغلب روزها کیف های زنانه خالی پیدا می کنیم.  پول و مدارک را می برند و کیف ها را پرت می کنند کنار پیاده رو.  خیلی وقت ها هم زنانی مراجعه می کنند، می پرسند تاببینند کیفی پیدا کرده ایم به این امید که پولشان را برده باشند اما مدارک را انداخته باشند کنار خیابان.  بد شده، تجریش خیلی بد شده.»سرقت های خرد و به اصطلاح عامیانه، «دله دزدی» از مغازه ها یک روی دیگر مشکلاتی است که در تجریش اگرچه پیشترها هم بوده حالا اما خیلی بیشتر شده، «محمد» که مغازه فروش گردو و آجیل و سبزی خشک دارد، می گوید: « از ما که چیزی نمی برند چون خرده ریز نداریم اما همکارانمان می گویند دزدی از مغازه هایشان زیاد شده، نمی دانم به خاطر مترو است یا به خاطر فشارها و گرفتاری های اقتصادی مردم.»
«مهدی» حرف های «محمد» را ادامه می دهد:  «خیلی از اینها را گرفتیم اما این مچ گرفتن ها جز درگیری فایده دیگری ندارد. آنها که دزدی می کنند اغلب معتادند، معتادِ آخر خطند. بگیریم ببریمشان کجا؟ من نمی گویم ما در تجریش مشکلی نداشتیم اما این معتادانی که کنار خیابان می افتند و تمام دستشان جای تزریق است و لباس پاره می پوشند مال این محدوده نیستند. تا پیش از افتتاح مترو اصلا معتادانی که با این سر و شکل در بازار بگردند، نداشتیم.»
بخش عمده مشتریان بازار تجریش برخلاف بازار تهران، زنان هستند و هر چقدر که فضای بازار بزرگ تهران مردانه است فضای تجریش زنانه است، حالا اما زنان می گویند خرید کردن از تجریش برایشان سخت شده، به گفته «مصطفی» یکی از مغازه داران سر پل «زنان حق دارند چون مترویی ها دنبالشان می کنند، کیفشان را می زنند اذیتشان می کنند، خب آنها هم نمی آیند می روند جایی که این چیزها نباشد یا کمتر باشد.»
«مترویی ها» ادبیات و عبارتی است که در همین چند سال اخیر در تجریش رایج شده و به نوعی بار منفی و یک انگ اجتماعی است. «مترویی» ها به گفته آنها یعنی آدم هایی که اهل شمیران و محله های پیرامونی آن نیستند و اگر به تجریش می آیند یا برای گردش است یا برای دستفروشی و شماری هم برای این که در شلوغی و ازدحام بازار اگر دستشان برسد جنسی بلند کنند و کیفی بزنند و بعد هم در ازدحام جمعیت گم شوند. «مهدی» یکی از فروشندگان یک مغازه لوازم خانگی که برِ بازار ایستاده و اجناس را جابه جا می کند، می گوید: «هر روز درگیری داریم تقریبا روزی نیست که یک یا چند نفر در تجریش سر همین مشکلات و مزاحمت ها یا همین دزدی ها درگیر نشوند.»
«هاشم» یکی دیگر از بازاریان که مویی در بازار تجریش سپید کرده هم در حرف هایش می گوید: «مترویی ها» او و خیلی دیگر از کسانی که در تجریش کار می کنند نمی دانند این واژه چه بار تحقیر آمیزی دارد و مثل یک انگ می چسبد به پیشانی آدم هایی که از محله هایی دورتر با مترو به تجریش می آیند تا هوایی بخورند. «هاشم» می گوید: «من نمی دانم.  انگ چیه؟ خب اینها که با مترو می آیند مترویی هستند دیگر.  نه خرید می کنند نه اهل این جا هستند. دسته جمعی می آیند کار ما را هم کساد می کنند.» واژه «مترویی ها» چنان در ادبیات روزمره تجریش نهادینه شده که اگر روزهای پنجشنبه و جمعه که تجریش شلوغ تر است در بازار پرسه بزنید از بازاری ها می شنوید که درباره «مترویی ها» حرف می زنند. «عباس» از آنهاست که به برادرش می گوید: «بلند شو سبدها را جابه جا کن که ببندیم... مترویی ها آمدند و دیگر خبری نیست.» کمی آن سوتر «مسعود» به شاگردش می گوید بخشی از اجناسی را که بیرون چیده اند به داخل مغازه منتقل کند و حرف هایش را اینطور تمام کند: «بجنب تا مترویی ها نبردنشون.» او می گوید: «مهم نیست که چی بیرون باشد وقتی شلوغ می شود همه چیز را می برد. حتی جارو و تی کهنه مغازه را هم برده اند. یعنی امنیت نداریم یک آفتابه بیرون مغازه بگذاریم.» او از این که از عبارت «مترویی ها» برای طبقه بندی بعضی از مشتریان بازار تجریش استفاده کند، ابایی ندارد و می گوید: «من منظور خاصی ندارم از این که به آنها می گوییم مترویی. بالاخره این عبارتی است که رایج شده بین ما. نگوییم مترویی چه بگوییم؟ بازاریان برای این که بتوانند این گروه جدید را از بقیه مشتریان جدا کنند به آنها می گویند مترویی وگرنه تحقیر و کوچک کردن مردم مقصود ما نیست.»
زمانی که مترو تجریش راه اندازی شد خیلی از بازاری ها پیش بینی می کردند که کسب و کارشان سکه می شود و کارشان رونق می گیرد حالا اما پیامدهای اجتماعی ناشی از فعالیت متروی تجریش آن قدر بالا گرفته که تقریبا بیشتر بازاری ها از کار و کاسبی ناراضی اند.  آنها می گویند فروششان به ویژه در روزهای سه شنبه و پنجشنبه که تجریش شلوغ تر است و «مترویی» ها بیشتر می آیند، کمتر شده.  «علی» که داخل بازار قدیم تجریش مغازه دارد و لباس زنانه می فروشد، می گوید: « برای ما که داخل بازار هستیم وضع بدتر است، باز بازار بیرون فضا برای رفت و آمد دارد این جا آن قدر شلوغ می شود که هم کلی از جنس ها را می برند هم این که آنهایی که اهل خریدند از ترس این که کیفشان را بزنند یا آزاری بهشان برسانند اصلا راهشان را کج می کنند و از همان سر بازار راهشان را می گیرند و می روند.»
 این روزها بسیاری از بازاریان تجریش در مغازه هایشان دوربین های مداربسته گذاشته اند. «محمد» فروشنده یک مغازه لوازم برقی هفته گذشته دوربین ها را نصب کرده و می گوید: «تقریبا بیشتر بازاریان دوربین گذاشته اند، تعدادی هم نیرو اضافه کرده اند که حواسش به مغازه و جنس ها باشد، ما هم دوربین گذاشتیم البته نمی دانم همین دوربین ها هم چقدر بازدارنده است و ممکن است شرایط را بهتر کند.»
جدا از دزدی و کیف قاپی و درگیری و نزاع های خیابانی، آنطور که بازاریان تجریش می گویند بازاریان یکی دیگر از آسیب هایی که پس از افتتاح مترو به ویژه در روزهای پایانی و تعطیل هفته در تجریش بیشتر شده، افزایش تعداد زنان خیابانی و دختران فراری است. «عباسی» یکی از مغازه داران تجریش است که دراین باره می گوید: « زنان و دخترانی می آیند که مشخص است اهل این جا نیستند. لباس هایشان را عوض می کنند و کنار خیابان می ایستند، نمی خواهم بگویم که تا قبل از مترو، شمیران از این مشکلات نداشت، داشت اما الان این مسائل قبلا گاه گاهی بود الان تجریش پر از دختران فراری و زنان خیابانی شده البته من فکر می کنم ریشه این مشکلات جای دیگری است و مترو فقط آنها را از زیر زمین به روی زمین می آورد و به نوعی در سطح شهر پخش می کند.»
«احسان طایفه» یکی از دیگر بازاریان تجریش می گوید:  «در بازار کسی مخالفتی با مترو ندارد اما نکته اینجاست که ما هیچ وقت فکر نمی ‎‎کردیم با آمدن مترو مشکلات و آسیب های اجتماعی هم از اقصی نقاط شهر به تجریش هجوم آورد.  ممکن است مترو از نظر دسترسی و رفت و آمد برای مردم خوب شده باشد اما از نظر تأثیر بر فعالیت ما در تجریش هیچ تأثیر مثبتی که نداشته منفی هم بوده است.  قبلا آدم ها در هر نقطه ای از شهر با استانداردها و شرایط خاص خودشان زندگی می کردند هر چه داشتند با همان خوشحال بودند الان با ٥٠٠ تومان می آیند به سمت تجریش چیزهایی می بینند که برایشان تازگی دارد، گران است، دلشان می خواهد پول هم ندارند، دزدی می کنند بعد آنها را می گیرند دعوا می شود خلاصه مشکلات ما یکی دو تا نیست.»
فضای اجتماعی بازار تجریش آن قدر تغییر کرده که حتی فعالیت های جاری و مرسوم در این محدوده را هم تغییر داده است.  یکی از آنها خیرات شب جمعه است که حالا دیگر بازاری ها می گویند: «حتی نمی توانیم خیرات کنیم». «طایفه»، دراین باره می گوید: «خیرات می کردیم، چند بار سر همین خیرات دادن ها یک دعواها و درگیری در بازار به راه افتاد که اصلا از خیرِ خیرات دادن گذشتیم و الان خیرات آخر هفته را به خیریه ها می دهیم.» در بازار تجریش تکدی گری و دستفروشی هم بیشتر شده است.  «حسین طلایی»، یکی از بازاریان دراین باره می گوید: «ما همه افرادی که در بازار بودند و گدایی می کردند را می شناختیم می دانستیم کجا می نشینند و کی می آیند و می روند الان اما مترو زمینه را برای دسترسی آسان باندهایی که گدایی سازمان یافته می کنند باز کرده. صبح علی الطلوع می آیند و شب ها هم با مترو برمی گردند.»
اگرچه بازاریان تجریش و حتی ساکنان محلی شمیران که تجریش را در سال های اخیر آکنده از انواع آسیب های اجتماعی می بینند انگشت اتهامشان را به سمت مترو نشانه می گیرند اما به گفته جامعه شناسان، مترو علت بروز آسیب ها و مشکلات اجتماعی در تجریش نیست و اتفاقی که افتاده این است که مترو در انتقال سریعتر این آسیب ها از مناطق جرم خیز و مسأله دار شهری به مناطق کم مساله تر موثر بوده است.
 آنطور که دکتر«سعید معیدفر»، می گوید، معمولا هر تحولی در حوزه های فنی و حوزه های حمل ونقل و شهرسازی و جاده رخ می دهد تا مدتی آثار و عوارض پیش بینی نشده ای را ایجاد می کند.  به گفته او، مترو نه تنها ارتباط میان شمال و جنوب شهر را برقرار کرده که فاصله میان شمال و جنوب را که از نظر سبک زندگی، عادات و رفتارهای اجتماعی و فرهنگی متفاوت در بعضی زمینه ها نقطه مقابل هم هستند، برداشته و به نوعی این دو منطقه را با هم روبه رو کرده است. او به «شهروند» می گوید: «بخشی از عوارض اجتماعی که بعد از افتتاح متروی تجریش رخ داده طبیعی است.  زمانی که موبایل وارد ایران شده بود هم تا مدت ها کارکردهای جانبی اش بیشتر از کارکردهای اصلی اش، مطرح بود اما به تدریج این پیامدهای شاید منفی و ناخواسته ضعیف تر شد. در این قضیه هم ممکن است همین طور باشد. مترو سرعت انتقال میان شمال و جنوب را کاهش داده و فرصت های بیشتری را برای استفاده از فضاهای شمال شهر برای به اصطلاح پایین شهری ها فراهم کرده است. » به گفته «معیدفر» اگرچه ممکن است افزایش سرقت های خرد و کیف قاپی در مناطق شمالی تهران تحت تأثیر مترو بیشتر شده باشد اما مترو این آسیب ها را به وجود نمی آورد و ریشه این مسائل به فقر و مشکلات اقتصادی جامعه باز می گردد.  او ادامه می دهد: « واقعیت این است که تفاوت های اقتصادی و شکاف میان شمال و جنوب در تهران عمیق است و این فاصله های طبقاتی گرفتاری های اجتماعی ایجاد می کند.  به همین دلیل در کشورهای توسعه یافته گفته می شود ثروتمندان باید مالیات بیشتری بدهند تا بتوانیم عدالت ایجاد کنیم در غیراین صورت بر میزان جرایم و آسیب ها افزوده می شود.» به گفته معیدفر، رویارویی افراد از دو طبقه اقتصادی و اجتماعی متفاوت، می تواند پیامدهایی به مراتب بیش از آسیب های فعلی را در آینده به همراه داشته باشد.  معیدفر می گوید:  در گذشته اگر غنی و فقیر فاصله زیادی با هم داشتند اما به لحاظ جغرافیایی از هم فاصله داشتند و همدیگر را نمی دیدند و این رویارویی که به آدم ها امکان مقایسه را می دهد کمتر اتفاق می افتاد امروز اما مترو و وسایل ارتباط جمعی موجب شده این دو گروه به درون زندگی هم نزدیک و از هم خبردار شوند و این مسأله منجر به بروز نابهنجاری می شود. »به گفته این جامعه شناس، یکی از پیامدهای این رویارویی می تواند این باشد که نفرت ها را تقویت کند.  او ادامه می دهد: « مارکس یکی دو قرن پیش زمانی که در اروپا به دلیل توسعه خودآگاهی های بین طبقات اجتماعی پدید آمده بود، بحثی را مطرح می کرد و آن این که این خودآگاهی می تواند ستیز و نزاع طبقاتی را افزایش دهد و این همان اتفاقی است که به تدریج در جامعه ایران با شرایط موجود خواهد افتاد و آنچه در تجریش برای مثال به وجود آمده بخش و نمونه کوچکی از آن است.» به گفته «معیدفر»، این که افراد با مشاهده این فاصله ها ممکن است دست به سرقت بزنند شاید کمترین واکنش آنها برای اعتراض به این فاصله یا جبران آن چیزی باشد که بیشترشان حق خودشان می دانند اما پیامد خطرناک تر این رویارویی و مواجهه افراد طبقات بالاو پایین جامعه بهم تولید «نفرت»در جامعه است، نفرت طبقات بالا نسبت به طبقه پایین و نفرتِ طبقات پایین نسبت به بالا و این خیلی خطرناک است و می تواند حتی به پیامدهای سیاسی منجر شود.  او به نکته دیگری هم اشاره می کند: « این تضادهای طبقاتی در گذشته که امکان شناخت متقابل میان طبقات نبود نمی توانست تا این حد آسیب زا باشد اما الان به شدت آسیب زننده است.  فاصله طبقاتی و به نوعی رویارویی دو طبقه‎ای که فاصله زیادی با هم دارند سطح انتظارات را در جامعه به هم می ریزد. مثلا من یک زندگی دارم به این زندگی عادت کردم وقتی از جای دیگری و زندگی دیگری خبری ندارم ممکن است با وجود همه نداشته ها احساس رضایتمندی داشته باشم اما وقتی با سبک دیگری از زندگی مواجه می شوم ممکن است نارضایتی در منِ نوعی بیشتر شود.»
در بسیاری از مناطق تهران مردم منتظر افتتاح ایستگاه های مترو اند؛ این که مترو برسد تا دغدغه رسیدن آنها به مقصدشان کمتر شود؛ مترویی که اما فقط مسافر جابه جا نمی کند خیلی چیزها را، خیلی از نداشته ها را، فاصله ها را و خرده فرهنگ ها را از جایی به جای دیگر می کشد؛ زیرزمینی و مخفیانه و بی سر و صدا.
کد مطلب: 14024
Share/Save/Bookmark
کلمات کليدی: مترو,سایت خبری بلدیه,تجریش,متروی تهران,خطوط متروی تهران,شرکت بهره برداری مترو,ایستگاه مترو