تاریخ انتشار : سه شنبه ۹ تير ۱۳۹۴ ساعت ۲۳:۱۳
۰
 
انعطاف پذیری طرح تفصیلی تهران نقطه ضعف یا قوت؟
 
آناهیتا گودرزی؛کارشناس ارشد شهرسازی
Share/Save/Bookmark
انعطاف پذیری طرح تفصیلی تهران نقطه ضعف یا قوت؟
بلدیه،  در راستای به کارگیری روش های نوین طرح های توسعه شهری و تجارب دیگر کلان شهرهای دنیا در تدوین طرح های توسعه شهری جدید تهران (طرح های جامع و تفصیلی جدید) که با هدف بهره گیری از دستاوردهای دیگر شهرهای موفق جهان مدنظر قرار گرفته است نکاتی خاص در مرحله اجرایی برای صیانت از کلیت طرح برای مسوولان مختلف در امر هدایت شهر قابل توجه ویژه است.
 طرح جامع ساختاری –راهبردی شهر تهران ( طرح جامع جدید مصوب آذرماه 86) که طرح تفصیلی جدید شهر تهران در قالب تفکیک شهر به 22 منطقه بر اساس آن تهیه شده است بر اساس اسناد هدایت کلان کشور تدوین شده است (از جمله سند چشم انداز 20 ساله) و قرار بر این بوده که شهر تهران در افق 1404 شهری دانش پایه، با قابلیت های بالای تولیدی و به عنوان یکی از شهر های برتر در آسیای جنوب غربی محسوب شود.
 در این خصوص طرح تفصیلی جدید شهر تهران با ترسیم فعالیت های شهری و ضمن توجه به وجوه مختلف آن در قالب برنامه ای مدون باید موجب ارتقای نقش تهران شود. از جمله خصوصیات طرح جدید منعطف بودن آن است که مسوولان به عنوان رویکردی نو در مدیریت شهری از آن یاد می کنند و اینکه این طرح با توجه به رشد و پویایی شهر امکان تغییرات لازم و به روز را با بررسی های همه جانبه در چارچوب اهداف کلان طرح جامع دارا است.
 طبق مطالعات چندین ساله ساختاری طرح جامع در باب جمعیت، زیرساخت ها، اقتصاد، محیط زیست، ترافیک و...که حاصل آن طرح جامع جدید شهر تهران شد برای تهران پیش بینی و تخمین رشد جمعیتی با توجه به روند افزایش جمعیت و پتانسیل شهر برای تامین خدمات و زیرساخت های مختلف انجام پذیرفت و بر این اساس محدوده های مسکونی با تراکم های متناسب در قالب طرح های تفصیلی مناطق 22 گانه به همراه محدوده های اختصاص یافته به فعالیت و فضاهای فراغت در آن پیش بینی شد.
 در ابتدای رقم خوردن تهیه طرح ساختاری – راهبردی تهران در سال 82 مقرر شد طبق توافقی که شهردار وقت تهران و وزیر مسکن و شهرسازی با ریاست شورای اسلامی شهر تهران کردند با توجه به نو بودن این تجربه و ماهیت منعطف طرح ساختاری –راهبردی تهران هنگام اجرایی شدن طرح، نهادی متشکل از نمایندگان وزارت مسکن و شهرسازی، شورای اسلامی شهر و شهرداری کنترل، هدایت و اجرا را عهده دار باشند.
 متاسفانه متعاقب ابلاغ طرح تفصیلی جدید شهر تهران به صورت رسمی تغییراتی ناگهانی در طرح حادث شد که جای تعجب دارد چراکه این تغییرات از سوی شورای عالی شهرسازی صورت پذیرفته و با توجه به نگرانی جامعه تخصصی کشور لازم است مسوولان به منظور پاسخگویی به تشریح چگونگی و علل این تغییرات بپردازند.
 از جمله تغییرات اعمال شده ناگهانی که بدون سیر مراحل کارشناسی بوده است تبدیل پهنه های سکونت 3 و 4 طبقه به 5 طبقه است که با توجه به سهم نسبتا زیاد سطوح اختصاص یافته پهنه 4 طبقه در طرح تفصیلی شهر تهران به طور ناگهانی جمعیت پذیری بالقوه شهر را افزایش خواهد داد؟ پاسخی که از گوشه و کنار از برخی دست اندرکاران شنیده شده بحث حل معضل مسکن در شهر تهران و جلوگیری از ایجاد بحران در بخش تولید مسکن است!؟
 قدری دشوار است که بپذیریم برخی از مدیران در وزارت مسکن و شهرسازی و دیگر نهادها ساده اندیشیده اند که بله تولید مسکن را زیاد می کنیم، همه مسکن می سازند و با عرضه بالای مسکن تعادل با تقاضای مسکن ایجاد شده و مشکل مسکن حل می شود.
 اینکه ما ناگهان ظرفیت جمعیت پذیری شهر تهران را چندین میلیون افزایش دهیم و با این اندیشه که مشکل مسکن حل خواهد شد به این فکر نکنیم که اگر با این شیوه مشکل مسکن حل می شد که این همه واحدهای خالی و بلاتکلیف در مناطق مختلف شهر وجود نداشت؛ واحدهایی که صاحبان آنها فقط به عنوان یک پس انداز بالقوه به آن نگاه می کنند که درگیرودار سیاست های ناپایدار اقتصادی هر ازگاهی با رشد و صعود ناگهانی قیمت مواجه می شود و به سرمایه آرام و خفته آنها می افزاید. بدون اینکه واقعا بحث تامین نیاز به مسکن مطرح باشد.
 عدم تعادل در اقتصاد شهر و در نبود مجاری مطمئن سرمایه گذاری و جذب آن در بخش های تولیدی (کالای مولد )در سال های اخیر متاسفانه نظر به ارزش افزوده زمین و مسکن در شهر تهران سوددهی ساخت وساز یکی از جذاب ترین عرصه ها برای سرمایه گذاری بوده است که متاسفانه بعضا زمینه ساز رانت های روز افزون برای برخی بوده است. همه می دانیم که شهر تهران ظرفیت محدودی برای تامین آب شهروندان خود دارد. فشردگی و انبوهی شهر، معضل ترافیک، عدم تعادل در بارگذاری فعالیت ها در مناطق مختلف و... از دیگر مسائل شهر است . یعنی واقعا اگر همه سطح شهر تهران را نیز به مسکن اختصاص دهیم. مساله مسکن اینچنین هرگز حل نخواهد شد.
 متاسفانه تهران که در قبال مصرف بسیار بالایی از منابع کل کشور در قالب کالا، ارز و خدمات، تنها کمتر از یک دهم مصرف خود در تولید ناخالص داخلی سهم دارد و در این راستا بر اساس مطالعات طرح تفصیلی جدید شهر تهران چندین منطقه در شرق و غرب و جنوب تهران پتانسیل های تولیدی داشته و قرار بر این بوده است که به صنایع از نوع پاک اختصاص یابد. متاسفانه به هیچ رو این استدلال پذیرفتنی نیست .با کدام بررسی کارشناسانه و تحلیل هزینه – فایده، سطوح زیادی از شهر را به احداث ساختمان آن هم از نوع مسکونی اختصاص خواهیم داد؟ اتلاف سرمایه های ملی در قالب کالایی غیرمولد و دارای استهلاک آیا پایانی بر این تب ساخت وساز سوداگرانه هست؟
 به هر حال هر طرح منعطفی نیز تا جایی مشمول تغییر می شود که اساس و ساختار آن دچار تحول ماهوی نشود.
 انعطاف پذیری طرح به شرطی جزو نقاط قوت طرح تفصیلی جدید شهر تهران است که بر اساس نیازهای واقعی شهر، با بررسی های کارشناسانه و به طور شفاف در چارچوب طرح جامع و الزامات آن تغییر یابد. به دیگر سخن اینکه سوی انعطاف به سوی بهروزی شهر و شهروندان باشد وگرنه باید گفت که طرح های صلب پیشین که برای هر پلاک از قبل تعیین تکلیف شده و حداقل بخشی از زمین ها نیز به کاربری های خدماتی اختصاص می یافت حداقل امیدی به تحقق گاه به گاهی خدمات برای شهر بر آن متصور بود و آمرانه و از بالا امکان حذف و تغییر آنها نبود. مشاهده می شود که انعطاف پذیری شمشیری دولبه است که چنانچه مسوولان در راستای منافع عمومی و در مسیر دستیابی به توسعه پایدار شهر تهران و در چارچوب برنامه بالادست که همان طرح جامع و سند چشم انداز 20 ساله است حرکت کنند کارآ و مفید است و گرنه جراحت های بیشماری بر پیکر شهر می نشاند که اثر آن تا مدت ها چون زخمی عمیق و ریشه دار خواهد ماند. و در این راستا مسوولان دولتی و مدیران شهری ما در چه جهتی حرکت کرده اند؟
کد مطلب: 22763
Share/Save/Bookmark
کلمات کليدی: شهرستان تهران,کلان شهر,طرح تفصیلی,طرح تفصیلی شهرها,آناهیتا گودرزی