تاریخ انتشار : جمعه ۳۰ مرداد ۱۳۹۴ ساعت ۱۱:۵۵
۰
 
٣٥ درصد کودکان کار ازکشورهای همسایه آمده اند
 
میانگین سنی کودکان کار ٩ سال است دستفروشی، شغل ٤٠ درصد کودکان کار در ایران
Share/Save/Bookmark
بلدیه، شهروند نوشت: در سال های گذشته حرف از آنها زیاد می زدند؛ از کودکان کار. اما موضوعی که تا به حال چندین بار از زبان مسئولان و فعالان حقوق کودکان مطرح شده، کمبود پژوهش های ملی درباره وضع کودکان کار در ایران است. اخیرا اما جمعیت امداد مردمی دانشجویی امام علی(ع) پژوهشی ملی درباره وضع هزار و ٥٠ کودک کار در ١٥ شهر ایران انجام داده است. نشست نقد و بررسی پژوهش ملی «سکونتگاه های فقیرنشین با تأکید بر کودک کار در ایران» که سه شنبه گذشته برگزار شد، محلی شد برای اعلام نتایج این پژوهش توسط پژوهشگران آن. در این نشست «مهرناز عطاران»، پژوهشگر جمعیت امام علی(ع) و «محیا واحدی»، مدیر خانه علم دروازه غار جمعیت امام علی(ع) نتایج این پژوهش ملی را اعلام کردند و «کمال اطهاری»، اقتصاددان و «مجید روستا» کارشناس برنامه ریزی شهری و عضو هیات مدیره شرکت «مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران» درباره آن صحبت کردند.
مهرناز عطاران، پژوهشگر جمعیت امام علی(ع) در ابتدای سخنانش از پژوهشی گفت که اخیرا جمعیت امداد مردمی دانشجویی امام علی(ع) در یک سال گذشته انجام داده است: «در یک سال گذشته ما پژوهشی را در ١٥ شهر  ایران و با سوال از هزار و ٥٠ کودک کار انجام دادیم؛ در این پژوهش، با استفاده از ٣٠٠ پرسشنامه با سوال های باز و ٨٠٠ پرسشنامه با سوال های بسته از این کودکان سوال و آمارهای مختلفی دراین باره استخراج شد.» او ادامه داد: «بهتر است برای شروع، تعریفی از کار کودک داشته باشیم؛ هرگونه فعالیت اقتصادی است که منجر به آسیب های جسمی، روحی و روانی و در بیشتر مواقع منجر به ترک تحصیل کودکان می شود.» این پژوهشگر گفت که براساس نتایج پژوهش ما و در کل، بیشتر کودکان کار در ایران، با خانواده زندگی می کنند و خیلی هایشان حتی مدرسه هم می روند: «ولی به واسطه وضع بد اقتصادی و سایر مسائلی که با آن روبه رویند مجبور به کار می شوند. دسته دوم اما کسانی اند که چندان ارتباطی با خانواده ندارند و حتی ممکن است شب ها را در خیابان بخوابند؛ مثلا براساس بررسی هایی که من در محله دروازه غار تهران انجام داده ام ما در این محله کودکانی داریم که با خانواده هایشان کارتن خوابند و کنار خیابان می خوابند. همه کودکان کار در فضاهای شهری استمرار حضور دارند و از این فضاهای شهری تأثیر می گیرند.»
عطاران در ادامه از دلایل شکل گیری کودکان کار در ایران گفت: «فقر اقتصادی، آسیب زا بودن محلات حاشیه ای، فقدان نظارت کافی از سوی سازمان های مسئول و الگوی نادرست کنش متقابل بین شهروندان و کودکان خیابانی. بند آخر بسیار مهم است چون به رفتار شهروندان با کودکان برمی گردد.» این پژوهشگر ادامه داد: «فضای اجتماعی و شهری زندگی کودکان کار بر آنها تأثیر زیادی می گذارد؛ مثلا آنها از صبح تا شب در خیابان ها کار می کنند و بعد شب را در کنار کسانی می گذرانند که تأثیر خوبی روی آنها نمی گذارند؛ مثلا در دره فرحزاد کودکان زیادی وجود دارند که چون در کنار معتادان زندگی کرده اند، خودشان هم معتاد شده اند. به جز این، محلاتی که این کودکان در آنها زندگی می کنند، جزو محلات حاشیه ای و پر آسیب است و مشکلات کالبدی و اجتماعی زیادی دارند. علاوه بر این، غیردموکراتیک بودن بعضی فضاها مانند پارک و فضاهای بازی که برای بچه هاست، گاهی پیش می آید که بعضی کودکان را راه نمی دهند.» او گفت که کودکان کار نمود بارز بی عدالتی در شهرهای ما هستند: «سازمان های مردم نهاد برای بهبود وضع کودکان کار بسیار تأثیرگذارند ولی گذشته از این، راه های پیشنهادی دیگری هم به مسئولان و نهادهای دولتی و سیاسی وجود دارد؛ پیشنهاداتی برای بهتر کردن وضع حقوقی کودکان کار، بهتر شدن وضع اقتصادی و دادن احساس توانمندی به این کودکان. امنیت، فراهم کردن فرصت های ایفای نقش، همسو کردن کودکان کار با فرهنگ جامعه.»
او در ادامه نتایج پژوهش جمعیت امام علی(ع) درباره هزار و ٥٠ کودک کار در ۱۵ شهر ایران را اعلام کرد: «براساس بررسی های ما نوع کار کودکان در کشور بیشتر در این دسته بندی وجود دارد: دستفروشی، فال فروشی، گلفروشی، شیشه پاک کنی، مکانیکی، تراشکاری و... این کودکان در دو نوع فضاهای عمومی مانند خیابان، پارک، کوچه، مترو  و کار می کنند. بررسی دلیل کار این کودکان هم نشان می دهد که از کار افتادگی پدر، اعتیاد پدر، ترک پدر، اجبار سرپرست، علاقه مندی به کار و وضع بد اقتصادی از دلایل کار این کودکان شناخته شده است. گزینه علاقه مندی به کار هم یکی از یافته های مهم پژوهش ما بود چون خود بچه ها دوست داشتند کار کنند.»
عطاران ادامه داد: «این پژوهش نشان داد که ٧٥ درصد کودکان کار، ١٠ تا ١٦ساله اند و میانگین سنی آنها ١٣ است. ٨٥ درصد کودکان کار در ایران پسر و ١٥ درصد دخترند. نکته جالب دیگری که در این پژوهش نشان داده شد این است که خلاف تصور خیلی ها، ٥٠ درصد کودکان کار، ایرانی اند درحالی که خیلی وقت ها تصور می شود که بیشتر کودکان کار در ایران افغانستانی یا مهاجرند؛ براساس نتایج این پژوهش بقیه کودکان کار در ایران قزاق، غربتی (کولی) و پاکستانی اند. به هرحال ٣٥ درصد کودکان کار از کشورهای همسایه آمده اند و مثلا ١٨ درصد آنها از بلوچستان پاکستان آمده اند.» به گفته این پژوهشگر حوزه کودکان، ٢٠ درصد کودکان کار شناسنامه ندارند: «٥٠ درصد شناسنامه، ١٥ درصد کارت اقامت و ١٠ درصد پاسپورت دارند. از طرف دیگر دستفروشی بیشترین کاری است که بچه ها به آن مشغولند، یعنی ٤٠درصد. فال فروشی، گل فروشی، اسفند دودکنی و شیشه پاک کنی روی هم حدود ٦٠ درصد را تشکیل می دهند. ٩٠ درصد این کودکان در عرصه های عمومی مانند کوچه و خیابان و فقط ١٠ درصد در فضاهای خصوصی مانند کارگاه ها، گلخانه ها و... کار می کنند. از طرف دیگر این پژوهش نشان داد که ٥٠ درصد کودکان کار در سن ٧ تا ١٠سالگی کارشان را شروع می کنند و ٧٥ درصد آنها به دلیل وضع بد اقتصادی، ٥ درصد به دلیل اجبار سرپرست، ١٠ درصد هم به دلیل از کارافتادگی پدرهایشان شروع به کار کرده اند. نکته جالب این است که ٤٥ درصد این کودکان به کارشان علاقه دارند.» عطاران ادامه داد: «٤٠ درصد کودکان کار فاقد پشتیبانی از طرف پدرهایشان هستند و حدود ١٠ درصد از پشتیبانی مادر محرومند. از طرف دیگر پدران بیشتر کودکان کار در ایران، کارگر و مادرانشان خانه دارند. ٣٥ درصد کودکان کار وضع بهداشت و سلامتی خوبی دارند و این یعنی جدای از کودکانی که وضع بهداشتی خود را اعلام نکرده اند، ٥٠ درصد کودکان وضع بهداشتی و سلامتی نامناسبی دارند. ٤٠ درصد کودکان باسواد و ٦٠ درصد بی سواد هستند که از این تعداد ٧٠ درصد تحصیلات زیر کلاس ششم داشتند و ٣ درصد در حد دبیرستان بودند.» به گفته او میانگین سنی کودکان کار ٩ سال است.
«محیا واحدی»، مدیر خانه علم دروازه غار جمعیت امام علی(ع) یکی از سخنرانان این نشست بود. او در ابتدای سخنانش گفت که باید در گام اول ترس جامعه از کودکان کار را از بین برد: «تعداد زیادی از مردم هستند که وقتی با کودکان کار روبه رو می شوند، فکر می کنند که آنها بزهکارند، قاچاقچی یا معتادند و خودشان را از آنها دور می کنند. ما و فعالان مدنی باید صریحا به محله و نوع زندگی کودکان کار وارد شویم و زندگی آنها را بررسی کنیم. شناسایی کار کودکان نیاز به شناسایی های زیرپوستی ندارد؛ ما در بیشتر خیابان های شهرهای بزرگ این کودکان را می بینیم و می توانیم با آنها ارتباط پیدا کنیم.» او ادامه داد: «نوع برخورد کودکان کار با جامعه، موضوعی است که باید حتما درباره آن فکر کنیم. این کودکان وقتی بزرگ می شوند و هنوز سر چهارراه ها کار می کنند دچار فکرهای مختلفی می شوند. او جامعه آنها و جامعه ای را که خودش در آن زندگی می کند با هم مقایسه می کند و رشدی را که در خانواده خودش داشته و کودکی را که در خیابان ها می بیند، برایش مسأله می شود. این کودکان به بسیاری از فضاها مانند مدرسه، ورزش، بازی و... دسترسی ندارند. جداافتادگی از جامعه و تبلیغات بد نسبت به خانواده های این کودکان و محلات زندگی آنها موضوع دیگری است؛ جامعه خودش را از این افراد جدا کرده و درباره آنها قضاوت می کند.»
«کمال اطهاری»، عضو هیأت علمی مرکز مطالعات شهرسازی و معماری ایران و کارشناس اقتصادی یکی دیگر از سخنرانان این نشست بود. او گفت که ما در سکونتگاه های کودکان کار، تغییر فضایی داریم: «تغییر فضایی، تغییرات اقتصادی و اجتماعی ایجاد کرده و فقر را بازتولید می کند. مثلا در سیستان وبلوچستان، فقر بازتولید می شود. من گمان می کنم که اگر بحث کودک را در یک تغییر فضایی نگاه کنیم، باید بعد از کودکان به خانواده، محله، شهر و خاستگاه شان مراجعه کنیم. مثلا درحال حاضر این موضوع معلوم شده که خاستگاه تعداد زیادی از کودکان کار، جنوب خراسان است؛ یعنی کسانی که مهاجرند و باید دید عمر مهاجرت آنها چقدر است. یا مثلا گفته می شود که در این استان، اعتیاد کودکان درحال حاضر به روستاهای آن رفته و این موضوع حتی قابل تصور هم نیست چون تا مدت ها این موضوع یک مسأله شهری شناخته می شد.» او ادامه داد: «علاقه به کار ٥٠ درصد کودکان را فقط نمی توان از نظر روانشناسی بررسی کرد بلکه باید از نظر اقتصادی و اجتماعی هم بررسی کرد. نکته دیگر این است که ما باید یکسری شواهد را هم بررسی کنیم؛ مثلا ممکن است در خیلی از مناطقی که کودکان کار از آن جا می آیند، دانشمندان زیادی آمده باشند و باید دید چرا این اتفاق افتاده است.»
«مجید روستا»، کارشناس برنامه ریزی شهری و عضو هیأت مدیره شرکت «مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران» هم یکی دیگر از سخنرانان این نشست بود. او گفت که مسأله کار کودکان را باید از نظر رسمی یا غیررسمی یا کاذب بودن و نبودن آن بررسی کرد: «مثلا بچه هایی را که برخی کارهای سنتی را انجام می دهند، ما هیچ وقت جزو کودکان کار محسوب نمی کنیم. این موضوع نشان می دهد که ما باید بازتعریفی درباره کار کودکان در ایران داشته باشیم. در برخی نقاط کشور به دلیل یک وعده غذایی از بعضی از کودکان سوءاستفاده جنسی شده است. بنابراین ما باید این را قطع به یقین بدانیم که ریشه همه این مسائل به اقتصاد برمی گردد. دوم مسأله خانواده است.
زمینه های کار کودکان در خانواده های آنهاست. در کشوری که سالانه ٦٥٠ هزار نفر وارد زندان ها می شوند و ٦٠ درصد آنها هم کودک دارند، وقتی سرپرست خانواده به زندان می رود، چه کسی می خواهد به بچه هایش نان بدهد. بهترین گزینه برای آن خانواده این است که کودکان آن کار کنند.» او ادامه داد: «در طرح های توسعه شهری اصلا به این موضوعات توجه نمی شود. محله گرایی، توسعه محله ای، تعامل اجتماعی، شبکه سازی و... نتیجه اش همین موضوعات است. بعضی خانواده ها به کار کودکانشان نیاز دارند، او نان آور خانواده است. آیا نظام آموزش و پرورش برنامه ریزی کرده است که نظام آموزش مناسب با نیازهای این کودکان باشد؟ نه کتب درسی، نه سرفصل ها و نه زمان تحصیل، متناسب با نیازهای این کودکان نیست.»
کد مطلب: 24556
Share/Save/Bookmark
کلمات کليدی: کودکان,ختنه کودکان,کودکان کار,کودکان بی سرپرست,مترو رایگان برای کودکان,کودکان خیابانی